اخوان بعد از نیما که در حقیقت رسالت نهضت شعر فارسی معاصر را در نو سرائی بر عهده داشت از جمله شاعرانیست که توانست هنر «نیما» را بی واسطه عمیقاً درک کند و در عین حال اصالت و ابتکار خود را حفظ نماید. به طور کل وی از شاعران منفرد تاریخ شعر ماست با فردیتی نومید وارجهان را سیاه نمی بیند اما تاریخ را سیاه کار میشناسد.

    زبان شعر امید بسیار غنی بلیغ وموثراست، احاطه وسیع او به میراث ادب فارسی، این مجال را برایش فراهم کرده است که اندیشه هایش را هر چه زیباتردر شعرش بگنجاند.

    در زبان شعر امید، زبان شعر قدیم خراسان، مخصوصاً زبان استاد طوس فردوسی تجلی می کند و در کنار کلمات سنگین و گاه مهجور گذشته، ترکیبات و تعبیرات کاملاً تازه که خاص خود اوست زبان شعرش را برای بیان هر نوع اندیشه هموار می کند. در شعرهای نقلی و قصیده هایش به مناسبت و در موقع لزوم، از زبان محاوره استفاده می کند و در همه حال زبان شعرش بسیار صمیمی و در عین حال سخت فاخر و بلند است. زبان شعر اخوان «سمبلیک» است، اما روشنی اندیشه و دقت در انتخاب «سمبل ها» شعرش را توضیح می دهد!

     فرم شعر امید همان اوزان عروضی «نیمایی» است که گسترش معقول و لازم شعر کلاسیک است. با این تفاوت که امید پیشنهاد «نیما» را درباره وزن شعر، کاملاً تکامل و تحقق بخشیده است و قواعد و دقایق فنی آنرا تنظیم و تکمیل کرده و خود در اشعارش آن اصول و قواعد را بکار می بندد.

     بر خلاف «نیما» که گاهی در وزن کوتاهی میکند، امید در سلسه مقالاتی تحت عنوان «نوعی وزن در شعر معاصر فارسی» به تفضیل و تشریح این مبحث بسیار مهم پرداخته و مشکل شناسایی وزن شعر نو را حل کرده است وی با انصراف از قوالب شعر کلاسیک  و اقبال به شعر نیما با تسلط تدریجی به کلمه و کلام و آشنایی با زبان و فضای  شعر نیما ، و توجه روز افزون به زبان پاک پارسی،در نیمه های "زمستان" زبان و شعر ارغنونی  را فرو می نهد و زبان جدید  خود را در مرکز مثلثی  که سه ضلع آن ،زبان خراسانی یا کلاسیک و زبان رایج  یا امروز و زبان نیماست،به نمایش می گذارد .وی همچنین در حد تقلید صرف از زبان و خاصه بیان نیما نماند و بسیار زود دست انداز های  وزنی و زبانی  شعر نیما را در شعر خود هموار کرد ...و با پیوند زبان و ادب دیروز خراسان  وزبان رایج امروز ایران ،که اوج تلفیق آن را در شعر های پیوند ها وباغ ،مرد و مرکب و ...می توان دید،بر زبان خود مهر "امید" زد.تلفیقی که نتیجه همنشینی عامیانه ترین ، ادبی ترین ودیروزی ترین لغات و ترکیبات و مصطلحات زبان فارسی همراه با کلمات تازی است.
      به طور کل میتوان گفت:شعر اخوان در حقیقت پلی است بین شعر سنتی دیروز و شعر مدرن امروز . گویی که او پیش از نیما می زیسته است و رابطه ای است  راستین بین شعر های کلاسیک و شعر های نیمایی

  محتوای شعر امید، صرف نظر از تأملات گاه و بیگاه عاشقانه و نوعی عرفان، بیشتر درباره مسائل اجتماعی وزندگی است. به عبارت دیگر شعر وی روایت رویدادها و برداشت حادثه هائی است که شاعر آنها را به چشم دیده و خود نیز در آن ماجراها سری پر شور و آزاده داشته است. شعر او بیشتر اوقات مشتمل بر اندیشه های اجتماعی است، اگر چه ممکن است همه داوریهایش مورد تایید دیگران نباشد ولی این نکته را به یقین می توان از شعرش دریافت که شاعر در برابر حوادث و جریانات سیاسی کشورش بی تفاوت نیست، بلکه حساسیت خاصی در پاره ای موارد دارد که در حد خود مغتنم است.

     شیوه های بیانی گوناگون  که در سیر سال های شاعری اخوان  به تدریج در خط تحول وتطور زبان  وبیان او هرسال از سال پیش ،بیشتر و بارزتر جلوه یافته اند و از تسلط تدریجی  او به مصالح کارش حکایت کرده اند .

برای مثال اخوان دوبار از"مرداب"به مناسبت سخن گفته و در دو شعر به همین نام با  فاصله سرایش چند سال حالات خود را  توصیف کرده است .

مرداب اول  در قالب چهار پاره که چنین آغاز میشود :

                                    عمر من دیگر ،چون مردابی است

                                   راکد و ساکت و آرام و خموش

                                   نه از او شعله کشد موج و شتاب

                                   نه در او نعره زند خشم و خروش

و"مرداب"دوم در قالب نیمایی:     

این نه آن آبست کاتش را کند خاموش

با تو گویم، لولی لول گریبان چاک

آبیاری میکنم اندوهزار خاطر خود را

زان زلال تلخ شور انگیز

تاکزاد پاک آتشناک

     دو شعری که چون  در ترازوی تطبیق و انطباق قرار گیرند ،کفه ضغیف و سبک نخستین  و کفه قوی و سنگین دومین خود به معاینه گویاست که در عرض چند سال چگونه قالب چارپاره  و بیان و فضای ذهنی رمانتیک شعر اول به شعر نیمایی با بیان و فضای عینی و زبان ویژه ی اخوان در شعر دوم تبدیل شده است :

    شعر هایی که از نظر بیان و توصیف و احساس و اندیشه  مطلقا قابل مقایسه نیست .اگر چه همان شعر اول هم

در مقابل شعر های اخوان که پر از آرایش های سخن و صنایع بدیعی و بیان های قدیمی  و انباشته از قراردادهاست،شعر پیشرفته ای است . با این همه نمی توان ناگفته گذاشت که از برخی از این صنایع بدیعی اخوان هرگز دست بر نداشت و نمی توانست برداشت .جرا که که زبان شعر او و مهارت او در بیان ،غالبا در استفاده  از همین آرایش های سخن متجلی میشود .آنها که براستی  سخن را می آراید . مثلا انواع جناس و تناسب و مراعات نظیر .به عبارت دیگر ،او با شعر کلاسیک پارسی و به تبع آن با دنیای واژه ها چنان اخت و آشناست  که نمی تواند مثلا  از موسیقی کلمات مشترک الحروف چشم بپوشد :

                                        نه ز یاری نه ز دیار و دیاری، باری...

                                       بر عبور از ابر عبرت ها و باران عباراتش

چنان اخت است که طبیعتا نمی تواند به "ترصیع" و لف و نشر"متوجه نباشد :

                                نوازش های این آن را تسلی بخش

                               تسلی های آن این را نوازشگر

چنان اخت است که نمی تواند "مراعات نظیر"نکند :

                            جمله تن چو در دریا ،چشم

                          پای تا سر چون صدف گوش است

    چنان اخت است که  هر کلمه بر مدار ذهن او جز همتا و همجنس خود را از نظر وزن و هماوایی و اشتراک  حروف  و قوافی درونی جذب نمی کند :

                               ای برایم نه به رایم ساخته منزل

                              من اما خیره در آیات آنات

                             همگنان را همچنان میبرد هر سویی به گام خود

   و اینها همه طبیعی است .زیرا برای کسی که از زیر بیست سالگی شاید در حدود ده سال ،پیش از اینکه با فضای شعر نیما آشنا شود ،به تتبع در دواوین قدما مشغول بوده و تا آخر عمر نیز از این اشتغال بازنمانده است بسیار مشکل به نظر می رسد که بتواند از آن همه فوت و فن صرف نظر کند.

    اخوان علاوه بر چهار مجموعه شعر، بطور کلی در شعر فارسی صاحبنظر است. مقالات مختلف تحقیقی و عمیق او در معرفی جنبه های تازه ای از شعر قدیم عموماً و شناسایی رسالت و هنر «نیما» خصوصاً دارای ارزش فوق العاده و منحصر به خود اوست. در زمینه شناخت و شناسایی هنر «نیما» و شعر امروز کتاب منتشر نشده او به نام «بدعتها و بدایع نیما یوشیج» در درجه اول اهمیت است. چند فصل از این کتاب به تدریج در مجلات ادبی کشور منتشر شده است. علاوه بر این فصول، مقالاتی در تحقیق و نقد شعر دارد که هر یک در حد خود بسیار آموزنده و ابتکار آمیز است.
     موفقیت اخوان در بیان دقیق ترین احساسهای درونی و آرمانهای اجتماعی که از روح آزادمنش وی مایه می گیرد و آوردن استعارات و تمثیلات اصیل ایرانی در شعر، به بهترین صورت و استوارترین لفظ، موجب شده است که در ردیف بهترین شعرای معاصر و از پیروان شعر زمان خویش شمرده شود.

 منبع:شعر زمان ما ویژه ی مهدی اخوان ثالث _محمدحقوقی_چاپ1386